Opieka wytchnieniowa
Opieka wytchnieniowa to w Polsce stosunkowo nowy termin. Po raz pierwszy pojawił się w 2017 r. jako jeden z punktów programu „Za Życiem”. Jednak w Europie Zachodniej jest to dość forma wsparcia znana i szeroko stosowana.
Opieka wytchnieniowa jest element systemu pomocy społecznej, rozumiana jako czasowa usługa opiekuńcza nad osobą niesamodzielną, dokonująca się w zastępstwie za opiekuna faktycznego w związku z zaistniałym zdarzeniem losowym, potrzebą załatwienia spraw dnia codziennego lub odpoczynkiem opiekuna faktycznego.
Program „Opieka wytchnieniowa” finansowany jest przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na podstawie art. 11 ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Solidarnościowym Funduszu Wsparcia Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2192, z 2019 r. poz. 1622, 1696.).
Dla kogo?
Ponad milion osób w naszym kraju to osoby wymagające całodobowej opieki. Są to zarówno niepełnosprawne dzieci, ale też osoby dorosłe, niepełnosprawni umysłowo lub psychicznie oraz obłożnie chorzy, ogólnie mówiąc – wszystkie osoby niesamodzielne. Obowiązek sprawowania opieki nad tymi osobami spoczywa w całości na rodzinach.
Z uwagi na dobro niepełnosprawnego opiekunowie poświęcają swój cały czas, często muszą zrezygnować z pracy, czasami narażając własne zdrowie. Do niedawna tacy opiekunowie, czyli przede wszystkim członkowie rodzin, byli pozbawieni jakiejkolwiek pomocy ze strony państwa. Opieka wytchnieniowa stanowi szansę na zmianę w tym względzie.
Na wsparcie w opiece mogą liczyć opiekunowie osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności, których członkowie rodzin lub opiekunowie sprawujący bezpośrednią opiekę, wymagają wsparcia w postaci doraźnej, krótkotrwałej przerwy w sprawowaniu opieki oraz podniesienia swoich umiejętności i wiedzy w zakresie opieki nad tym osobami.
Program adresowany jest do dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności, jeżeli występuje konieczność stałej lub długotrwałej opieki, lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jak również konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Czyli najprościej mówiąc w orzeczeniu dziecka w punkcie 7 i 8 orzeczenia o niepełnosprawności musi być zaznaczone „wymaga”.
Trzeba też pamiętać, że ze szczególnym uwzględnieniem pod uwagę będą brane osoby, których wynik uzupełnionej Karty oceny stanu pacjenta wg zmodyfikowanej skali Barthel (załącznik nr 6 do Programu rządowego „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2019 Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej) wynosi od 0 do 40 pkt.
Rząd przygotował ten program w taki sposób, że adresowany jest do gmin i powiatów. Zakłada finansowe wsparcie samorządów (do 80 proc. kosztów realizacja zadania) w zakresie świadczenia opieki wytchnieniowej – w formie pobytu dziennego, pobytu całodobowego lub w formie poradnictwa specjalistycznego (psychologicznego lub terapeutycznego) oraz w zakresie nauki pielęgnacji, rehabilitacji i dietetyki.
To oznacza, tyle że o ile organizacja opieki wytchnieniowej jest zadaniem gminy czy powiatu (w różnych zakresach) o tyle nie każdy samorząd jest w stanie dołożyć nawet 20%. Dlatego nadal nie wszędzie z takiego wsparcia da się skorzystać. Realizatorami bezpośrednimi są najczęściej organizacje społeczne, którym samorząd zleca organizacje opieki wytchnieniowej.
Program jest realizowany w trzech Modułach.
- W pierwszym z nich świadczenie opieki wytchnieniowej (w formie pobytu dziennego) skierowane będzie do opiekunów, którzy nie korzystają z innych form usług w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej, w ośrodku wsparcia, domu pomocy społecznej
- Drugi to rozszerzenie usług opiekuńczych w formie pobytu całodobowego: w ośrodkach wsparcia posiadających miejsca całodobowego pobytu; w mieszkaniach chronionych
- Trzeci zakłada zapewnieniem opiekunom możliwości skorzystania z poradnictwa specjalistycznego (psychologicznego lub terapeutycznego) oraz nauki w zakresie pielęgnacji, rehabilitacji i dietetyki.
Do wykorzystania w trzech Modułach opiekunowie będą mieli 14 dni dla opieki wytchnieniowej w formie pobytu całodobowego oraz limit 240 godzin dla opieki wytchnieniowej w formach pierwszego i trzeciego modułu.
Po przekroczeniu limitu opiekunowie, których dochód nie przekracza 350 proc. obowiązującego kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej, nadal będą mogli korzystać ze wsparcia – za kolejne 240 godzin opieki i 14 dni opieki wytchnieniowej zapłacą połowę kosztów jej realizacji. Gmina będzie przyznawać opiekę wytchnieniową na wniosek członka rodziny lub opiekuna sprawującego bezpośrednią opiekę wydając decyzję administracyjną.
Jak zgłosić zapotrzebowanie na usługę opieki wytchnieniowej?
Opiekun musi wystąpić do gminy o przyznanie opieki wytchnieniowej w formie pobytu dziennego lub całodobowego. Gmina wyda decyzję administracyjną i będzie miała obowiązek poinformować opiekuna o prawach i obowiązkach wynikających z przyznania opieki wytchnieniowej.
Jeśli chodzi o opiekę wytchnieniową w formie poradnictwa specjalistycznego, realizowaną przez powiat – będzie on prowadził ewidencję przyznanych godzin.
W każdej gminie proces przyznawania opieki wytchnieniowej będzie wyglądał trochę inaczej. Najlepiej zgłosić się do Ośrodka Pomocy Społecznej, które to powinno poinformować czy i w jakim wymiarze gmina organizuje opiekę wytchnieniowa. Często gminy zbierają informacje o ilości chętnych, którzy chcą skorzystać z programu późną jesienią, kiedy Ministerstwo ogłasza warunki programu na następny roku. Na tej podstawie szacują ilość godzin jakie zgłaszają. Później trudno jest im zwiększyć ten limit, zwłaszcza jeśli ktoś zgłosi się później np. w połowie roku.
Korzystanie z opieki wytchnieniowej jest dla opiekunów bezpłatne.